همه چیز در مورد چک صیادی

چک صیادی چیست؟

چک صیاد، جدیدترین نوع چک عرضه شده در ایران است که از ابتدای سال 1400 به صورت رسمی در بانک‌های ایران به مشتریان ارائه شد. از نظر لغوی چک صیاد مخفف عبارت صدور (ص) یکپارچه (ی) الکترونیک (الف) دسته چک (د)، است.

این نوع چک دارای یک کد 16 رقمی یکتا  و ویژگی‌های ظاهری خاصی است که وجه تمایز آن با چک‌های معمولی محسوب می‌شود.

مشخصات چک صیادی

این چک مشخصات ظاهری و امنیتی خاصی دارد که به سادگی از چک‌های تقلبی قابل تشخیص است. مشخصات امنیتی چک صیاد به شرح زیر است:

•  همه نقش‌های روی چک‌های صیاد خطی هستند و با استفاده از نرم‌افزارهای امنیتی ایجاد می‌شوند. هر خط حامل اطلاعات مخصوص به رنگ خودش است؛ اما در چک‌های جعلی، از ترکیب نقاط رنگی خطوط را ایجاد می‌کنند که به راحتی با ذره بین قابل تشخیص هستند.
•  اگر چک را در مقابل نور قرار دهید، تصاویر روی آن سه بعدی هستند و عبارت چاپخانه دولتی ایران به راحتی قابل رویت است.
• چاپ شماره سریال‌ها با استفاده از مرکب مشکی فلورسنت انجام می‌شود که وقتی در مقابل نور ماوراء بنفش قرار می‎‌گیرد به رنگ سبز تیره است.
• در فرایند ساخت کاغذ این چک، از الیاف حساس نسبت به مواد شیمیایی استفاده می‌شود؛ در صورت تماس چک صیاد با مواد شیمیایی، کاغذ تغییر رنگ پیدا می‌کند.
• در آن از الیاف فلورسنت استفاده شده که در سطح کاغذ و تحت تابش نور ماوراء بنفش در چهار رنگ سبز، زرد، آبی و قرمز قابل مشاهده هستند.

مشخصات ظاهری چک صیاد

ظاهر این نوع چک با نوع قبلی آن تفاوت دارد. برای تشخیص آن از نکات زیر استفاده کنید.

• اندازه چک 85 در 170 میلی متر است.
• چک صیاد به رنگ بنفش است و با رنگ چک‌های قدیمی تفاوت دارد.
• استفاده از ریزنوشته I.R.IRAN که در متن چک، سبز رنگ و در پشت آن به رنگ قرمز است
• وجود ریز نوشته I.R.IRAN به شکل نامرئی در کادر تاریخ و ریال در دو رنگ سبز و قرمز
• درج لوگوی آبی رنگ چکاوک روی چک صیاد در پایین کادر ریال
• درج لوگوی چکاوک به صورت نامرئی
• درج علامت ستاره در دو اندازه و دو رنگ نامرئی سبز و قرمز در وسط کاغذ

همه چیز در مورد چک صیادی

استعلام وضعیت اعتباری چک صیادی

برای اینکه بتوانید از خوش حسابی صادر کننده چک و نقد شوندگی آن مطمئن شوید؛ روش‌های مختلفی برای استعلام وضعیت اعتباری چک صیادی وجود دارد که در ادامه به آنها میپردازیم:

استعلام چک صیادی

 استعلام پیامکی چک صیاد: 

در این روش لازم است که کد 16 رقمی روی چک را به سامانه پیامکی 70171 ارسال کنید و به دنبال آن می‌توانید وضعیت اعتباری صادر کننده چک را از نظر تعداد چک‌ها و مبلغ چک‌های برگشتی سوء اثر نشده را از بانک استعلام کنید.

پاسخ استعلام وضعیت اعتباری چک صیادی شما نهایتاً 15 دقیقه بعد برای شما ارسال می‌شود و در صورتی که پاسخی از مرکز صیاد دریافت نکردید، نتیجه استعلام با پیامی حاوی این متن «عدم امکان اخذ استعلام» دریافت می‌کنید که مجدداً باید برای استعلام اقدام کنید.

استعلام چک از طریق پورتال بانک مرکزی:

برای استعلام وضعیت چک صیاد از طریق پورتال بانک مرکزی، ابتدا باید وارد سایت بانک مرکزی به نشانی www.cbi.ir شوید، سپس صفحه استعلام وضعیت اعتباری چک صیاد را باز کرده و با وارد کردن شناسه چک، وضعیت اعتباری صادر کننده چک را از نظر تعداد چک‌های برگشتی سوء اثر نشده، از بانک استعلام کنید.

انواع وضعیت چک صیادی

در صورت استعلام وضعیت اعتباری چک صیاد با هرکدام از روش‌های فوق، نتیجه استعلام براساس شاخص‌های رنگی مشخصی برای شما نشان داده می‌شود که در ادامه از این وضعیت‌ها نام برده و توضیح می‌دهیم که هر یک از این رنگ‌ها به چه معنی است.

• وضعیت سفید در چک صیاد: نمایش این رنگ به این معنی است که صادرکننده چک هیچگونه چک برگشتی نداشته و یا در صورت وجود سابقه، همه موارد رفع سوء اثر شده‌اند.
• وضعیت زرد در چک صیاد: به این معنی است که صادرکننده یک فقره چک برگشتی و یا حداکثر 5 میلیون تومان تعهد برگشتی دارد.
•  وضعیت نارنجی در چک صیادی: وضعیت نارنجی، یعنی صادرکننده آن دارای دو تا چهار فقره چک برگشتی و یا حداکثر 20 میلیون تعهد برگشتی است.
• وضعیت قهوه‌ای در چک صیادی: رنگ قهوه‌ای نشان‌دهنده پنج تا ده فقره چک برگشتی و یا حداکثر 50 میلیون تومان تعهد برگشتی است.
• وضعیت قرمز در چک صیادی: یعنی صادرکننده چک بیشتر از ده فقره چک برگشتی یا بیش از 50 میلیون تومان تعهد برگشتی است.

سامانه صیادی چیست؟

طبق ماده 6 قانون جدید صدور چک بانک ها مکلفند برای ارائه دست چک به مشتریان خود صرفا از طریق سامانه صدور یکپارچه دسته چک یعنی همان صیادی نزد بانک مرکزی اقدام کنند که به این شیوه، همه چک ها به یک شکل و رنک و اندازه صادر میشوند و اعتبار مشتری از طریق این سامانه و تحت نظارت بانک مرکزی سنجش می شود و سپس برای وی دسته چک صادر می گردد.

راههای دسترسی به سامانه صیادی:

برای دسترسی به سامانه صیادی چند راه وجود دارد:

• ثبت، استعلام و تایید چک صیادی از طریق اینترنت بانک یا از طریق سایت بانک مرکزی
• ثبت و استعلام وتایید چک صیادی از طریق برنامه موبایلی مورد تایید مثل اپلیکیشن اپ، یا ساد 24

نحوه احراز هویت درسامانه صیادی:

   برای ثبت و تایید و دریافت و انتقال چک صیادی ابتدا باید هویت فرد در سامانه صیاد بانک مرکزی مشخص شود که این عمل با ورود اطلاعات یکی از کارتهای بانکی انجام می شود.

• کارت بانکی که درسامانه ثبت می شود رمز دوم یا پویا داشته باشد
• شماره سیم کارتی که درسامانه ثبت می شود به نام خود فرد باشد

پس از وارد کردن کد ملی، شماره تلفن همراه و مشخصات کارت بانکی، سایت شاپرک به صورت خودکار مبلغ 1206 ریال از حساب شما کسر می نماید و احراز هویت شما ثبت می شود.

مزایای چک صیادی چیست؟

با توجه به قانون جدید، صدور چک چه به شکل الکترونیکی و چه به شکل کاغذی،باید درسامانه ثبت شود. علاوه بر تفاوت های ظاهری از مزایای چک صیادی می توان به موارد زیر نیز اشاره کرد:

• کد شناسه 16 رقمی (درقسمت بالا سمت چپ چک) به هر برگ چک که اطلاعات صاحب حساب درآن درج شده است.
• نوع و جنس کاغذ و برگ چک صیادی، برجسته بوده و به راحتی قابل جعل نیست وامنیت آن را بالا می برد.
• امکان استعلام اعتبارحساب صادر کننده چک که امکان برگشت چک را کمتر می کند.
• قابلیت نقد شدن در تمام بانکهای کشور را دارد حتی اگر بانک صادرکننده، جای دیگری باشد.
• حذف صدور چک صیادی به شکل “در وجه حامل” که خطراتی مثل سرقت و …را کم میکند.
• حذف صدور چک به شکل “سفید امضاء” که این موضوع نیز، خطرات سوءاستفاده برای صاحب حساب را ازبین می برد.
• ندادن دسته چک به افرادی که اعتبارسنجی انها رد می شود.
• حذف اختیارات و قدرت شعبه های بانک درصدور دسته چک
• کاهش جرائمی مثل جعل و کلاهبرداری

 نحوه انتقال چک صیادی چگونه است؟

درمورد چک های قدیمی انتقال چک از طریق پشت نویسی (ظهرنویسی) صورت می گرفت و پشت نویسی درچک های صیادی غیرقانونی است و با توجه به اینکه براساس قانون جدید چک، صدور چک در وجه حامل ممنوع شده است لذا انتقال چک نیز باید از طریق سامانه صیادی انجام شود.

برای این کار می توانید از اپلیکیشن اپ یا ساد 24 هم استفاده کنیدو مراحل ان به شرح ذیل است:

• انتخاب گزینه انتقال چک
• وارد کردن کد 16 رقمی
• انتخاب لوگوی بانکی که درآن حساب دارید و رمز پویای آن فعال است
• وارد کردن تاریخ و مبلغ به صورت دقیق
• وارد کردن نام و کد ملی دریافت کننده (انتقال گیرنده )و نوع کد(شخص حقیقی یا حقوقی حسب مورد)
• وارد کردن نام و مشخصات و کد ملی امضاء کننده (انتقال دهنده)

پس از صحت و سنجش اطلاعات توسط سیستم بانک مرکزی، گزینه تایید را بزنید تا چک مربوطه به درستی انتقال یابد.

وصول چک های صیادی بی محل

ماده ۲۳ قانون جدید چک می گوید: «دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت ، از دادگاه صالح صدور اجرائیه نسبت به کسری مبلغ چک و حق الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید . دادگاه مکلف است در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه صاحب حساب ، صادرکننده یا هر دو اجرائیه صادر نماید:
الف – در متن چک ، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی نشده باشد ؛
ب – در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است ؛
ج – گواهینامه عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده ( ۱۴ ) این قانون و تبصره های آن صادر نشده باشد.»

ادامه این ماده اعلام کرده است که اگر ظرف ۱۰ روز صاحب حساب بدهکار، بدهی خود را به دارنده چک نپردازد، مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی با او رفتار می شود.

پس می توان گفت طبق شرایط پیش بینی شده در قانون جدید، دارنده چک در صورتی که چک فاقد وجه بوده یا کسری موجودی داشته باشد، از بانک، تقاضای صدور گواهی‌ عدم‌ پرداخت یا کسری موجودی کرده و بانک مربوطه مکلف است اطلاعات کامل چک را در سامانه چک‌های برگشتی بانک مرکزی ثبت و با اخذ کد رهگیری، این کد را بر روی گواهی‌ های ذکر شده قید کند.

 دارنده گواهی عدم پرداخت و چک برگشتی، می تواند با مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی و ثبت دادخواست، از دادگاه صالح (محل اقامت صاحب حساب یا محل برگشت چک) بدون دریافت حکم و قطعیت آن، درخواست صدور اجراییه بابت وجه چک را تقاضا کند.

تفاوت اصلاحات قانون جدید چک با قوانین سابق در این بخش است. زیرا در قانون جدید، لازم نیست حکم قطعی درباره چک صادر شده باشد.

پس از درخواست صدور اجراییه با ارجاع پرونده به دادگاه، قاضی مکلف است چک را بررسی و در صورتی که درمتن چک، وصول وجه آن مشروط به شرطی نشده باشد یا در متن چک عنوان بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی ذکر نشده باشد یا گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت مقرر در قانون چک صادر نشده باشد علیه صاحب حساب، صادرکننده یا هر دو اجرائیه صادرمی کند.

صادرکننده چک باید ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه، بدهی خود را بپردازد، یا با موافقت دارنده چک، ترتیبی برای پرداخت آن بدهد یا مالی معرفی کند که اجرای حکم را میسر کند؛ در غیر این صورت بر اساس درخواست دارنده، اجرای احکام دادگستری، با تشکیل کلاسه اجرایی، اجرائیه را طبق قانون نحوه احکام محکومیت‌های مالی به اجرا گذاشته و با توقیف اموال محکوم علیه جهت تامین محکوم‌ به یا با صدور حکم جلب نسبت به استیفای مبلغ چک اقدام می‌کند.

توصیه

برای مطالعه مقالات حقوقی به وبلاگ مدرسه حقوق لولرن مراجعه کنید از اینجا

توجه : در این مقاله سعی شد تا به طور جامع و علمی به موضوع چک صیادی  شود. با این حال، برای دریافت اطلاعات دقیق و مشاوره حقوقی در خصوص این موضوع، لازم است به وکلای متخصص مدرسه حقوق لولرن در امور اسناد مراجعه شود.